Δάσκαλε που δίδασκες;

Δάσκαλε που δίδασκες τι γράφεις εδωπέρα;

Το παρακάτω μαργαριτάρι το ψάρεψε φίλος· δεν έχω κάνει αυτοψία στα κείμενα, επομένως το μεταφέρω εδώ με επιφύλαξη, αν και ο φίλος αυτός είναι σοβαρός άνθρωπος.

Στο βιβλίο του Λώρενς Ντάρρελ Η σπηλιά του Πρόσπερου, που έχει μεταφραστεί στα ελληνικά σε έκδοση του Δήμου Κερκυραίων, διαβάζει κανείς:

Τα λιόδεντρα κατσιασμένα και παραμορφωμένα, λες κι αγωνίζονται να κρατήσουν κάτι που αγόρασαν σ' αυτή τη θρυμματισμένη γύψινη περιοχή.

Τι αγόρασαν τα λιόδεντρα; Το ήξερα ότι τώρα με τα εύκολα στεγαστικά δάνεια οι πάντες αγοράζουν ακίνητα, αλλά αγνοούσα ότι ακόμα και τα δέντρα θέλουν να αγοράσουν το χώμα τους! Όχι βέβαια, δεν έγιναν επενδυτές τα λιόδεντρα· πρόκειται για ένα μνημειώδες μεταφραστικό μαργαριτάρι. Ο ατυχής Ντάρρελ έγραφε (δίνω και λίγα συμφραζόμενα):

Here little vegetation clings to the rock; water harsh with the taste of iron and ice cold, runs from the ravines; the olive-trees are stunted and contorted in an effort to maintain a purchase in this crumbling gypsum territory. Their roots, like the muscles of wrestlers, hang from the culverts.

Τα καημένα τα λιόδεντρα δεν πήραν στεγαστικό δάνειο, απλώς προσπαθούν, αγωνίζονται να κρατηθούν, να βρουν κράτημα, πάνω στο χώμα που θρυμματίζεται εύκολα. Μα καλά, θα πείτε, purchase δεν θα πει "αγοράζω, αγορά"; Θα πει. Αν όμως ανοίξουμε το λεξικό μας (αν και το κείμενο είναι ευκολονόητο από τα συμφραζόμενα), θα δούμε ότι το ουσιαστικό purchase έχει και μια άλλη σημασία:

(σημείο ή μέσο που επιτρέπει) γερό κράτημα, άδραγμα:

I secured a purchase on the face of the rock

βρήκα κράτημα στην επιφάνεια του βράχου.

Αυτό δεν το βρήκα σε τίποτα πολύτομα δυσεύρετα λεξικά της υπόγειας ραββινικής βιβλιοθήκης της Ζυρίχης, αλλά στο ηλεκτρονικό λεξικό της Ματζέντας, που το αγόρασα κάτω από 50 ευρά και είναι το λιγότερο που πρέπει να έχει πρόχειρο κάποιος που ασχολείται έστω κι ερασιτεχνικά με τη μετάφραση (παρεμπιπτόντως: είναι πολύ καλό βοήθημα, γραμμένο από άνθρωπο που ξέρει τη δουλειά του). Δεν μπορούσε άραγε ο μεταφραστής να αναζητήσει τι σημαίνει to maintain a purchase; Του φάνηκε πολύ φυσιολογικό να "αγόρασαν" τα λιόδεντρα κάτι, ή είναι τόσο σίγουρος για τον εαυτό του;

Θα μου πείτε όμως ότι από κάποιον που γράφει "γύψινη περιοχή" όλα μπορεί να τα περιμένει κανείς.

Είναι βέβαια γνωστό ότι υπάρχουν εξαιρετικοί μεταφραστές αλλά υπάρχουν και πολύ κακοί, πολλοί από τους οποίους είναι περαστικοί από το επάγγελμα, ας πούμε φοιτητές που πήραν ένα Λόουερ και θέλουν να βγάλουν χαρτζιλίκι. Όμως…

Όμως ο μεταφραστής που διέπραξε το παραπάνω κομψοτέχνημα, όπως μου λένε, δεν είναι φοιτητής, αλλά καθηγητής, και μάλιστα καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, όπου διδάσκει, μου λένε, όχι Φυσική Αγωγή ή έστω Ηλεκτροτεχνία, αλλά Μετάφραση. Απίστευτο, θα πείτε. Κι εγώ δεν το έχω ακόμα πιστέψει, γι' αυτό και δεν γράφω ονόματα.